Lara online :: Prvi ženski portal u BiH

Afirmativna akcija (engl. affirmative action)
Aktivizam
Androcentrizam
Diskriminacija žena
Ekofeminizam
Emancipacija
Feminizam/feminizmi
Feministički pravci
Gender kvote
Gender mehanizmi (institucionalni)
Ginokritika
Homofobija
Javno/privatno
Konvencija o ukidanju svih oblika diskriminacije nad ženama (Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women - CEDAW)
Kvir (eng. queer)
Liberalni feminizam
Matrijarhat
Mizoginija
Nasilje nad ženama
Patrijarhat
Pol (engl. sex)
Priroda/kultura
Radikalni feminizam
Reproduktivna prava
Rod (engl. gender)
Rodno budžetiranje
Rodno osvještene politike (gender mainstreaming)
Rodne/ženske studije
Rodno osjetljivi jezik
Sajberfeminizam
Seksizam
Sestrinstvo
Sifražetkinje (fr. suffragettes)
Socijalistički/marksistički feminizam
„Stakleni plafon" (engl. glas ceiling)
Trgovina ženama (engl. trafficking)
Tehnike i instrumenti rodno osvještene politike
Ženska (ljudska) prava
Ženski pokret

Afirmativna akcija (engl. affirmative action) - jedan od načina da se obezbijedi poštovanje i sprovođenje ljudskih prava. To je skup propisa koji omogućavaju da jedna grupa, koja je bila diskriminisana i marginalizovana, sada bude prioritetna u političkim planovima i aktivnostima jedne države. Afirmativna akcija se najčešće spominje u sklopu razrješenja rasnog problema u Sjedinjenim Američkim Državama od šezdesetih godina 20. vijeka, kada se pokazalo da nije dovoljno samo usvojiti nediskriminišuće zakone, već njihova primjena zavisi od direktne i jasne podrške institucija. Tako je prije svega, na američkom kontinentu, bilo riječi o podršci crnačkoj populaciji, zatim ženama, kasnije nacionalnim manjinama. U praksi to konkretno znači, da se predviđa određeni dio mjesta za marginalizovanu grupu (na univerzitetima, na izbornim listama za parlament, radnim mjestima u okviru državnih ustanova i institucija), a kako bi se diskriminisanim omogućio pristup obrazovanju, učešće u vlasti i donošenju bitnih političkih odluka, donošenja programa i mjera koji omogućuju ravnopravan položaj i za one koji su prethodno bili nepreopoznatljivi u javnom prostoru. Danas je to mjera koja se primjenjuje i na lokalnom i na internacionalnom nivou, a veoma često upravo kada je u pitanju postizanje ravnopravnosti žena i muškaraca. Brojne su polemike u vezi afirmativne akcije, a nije mali broj onih koji smatraju da to nije pravi način da se se dospije do jednakopravnosti, već se samo ispunjava forma. Oni koji staju u odbranu onoga što možemo nazvati i „pozitivna diskriminacija" smatraju da je ovakva mjera dobra ako se provodi sa jasnim planom i ciljem u odgovarajućem vremenskom periodu.

Aktivizam - svrhovito djelovanje bilo pojedinaca, bilo grupa kako bi se skrenula pažnja javnosti na određena važna pitanja i probleme koji su zanemareni, nisu pravilno razriješeni ili su donesene neodgovarajuće političke odluke koje se negativno odražavaju na određene istaknute ličnosti ili zajednice. U vrijeme razvoja i povećavanja značaja civilnog društva posljednjih nekoliko decenija jača svijest o potrebi stalnog društvenog angažmana, jer postaje očito da u demokratskim društvima nije dovoljno samo stvoriti institucije i ustanove koje su po formi demokratske, već njihov rad treba biti stalno preispitivan i dopunjavan aktivnostima različitih manjih ili većih nevladinih udruženja. Kada je riječ o feminističkom aktivizmu onda tu naglašavamo i razliku između teorija i djelovanja. Iako je neophodno da između ova dva dijela stalno bude održavana i podržava neraskidiva veza, postoje specifičnosti i razlike koje ih odvajaju. Sam aktivizam prvenstveno se odnosi na promovisanje svih pitanja vezanih za borbu protiv potlačivanja žena, raskidanja patrijarhalnih obrazaca u društvu i angažovanje za ostvarivanje ravnopravnosti. To podrazumijeva organizovanje udruženja, djelovanje kroz kampanje i direktan uticaj na lokalne, državne i međunarodne institucije i ustanove u pogledu borbe protiv diskriminacije žena, nasilja nad ženama, protiv trgovine ženama; kao osmišljavanja i sprovođenja mjera za podsticanje većeg učešća žena u političkom i javnom životu. Forme djelovanja su različite - od potpisivanja peticija, javnih proglasa, protesta, performansa do organizovanja različitih oblika edukacije, rasprava, javnih tribina.

Androcentrizam - u feminističkoj teoriji termin kojim se ukazalo na koji način se formiraju i utvrđuju norme, standardi i načini sagledavanja ljudskog biće i svijeta po patrijarhalnom obrascu zasnovanom na centralnoj poziciji koju zauzima muškarac u društvu. Ako je On glavna tačka od koje se polazi, onda je u svakom pogledu Ona uvijek na drugom mjestu. Tako na primjer, određene duhovne tvorevine mogu proglasiti univerzalnim bez obzira da li je to kao univerzalno viđeno i iz ženskog ugla. Pri tome, ne priznaje se značaj i drugačijeg (ženskog) pogleda na svijet, jer ako ne pripada tom univerzalnom podrazumijeva se i da nije dovoljno vrijedno. Time se pod formom univerzalnog prikriva moć i dominacija maskulinog. Ovo određenje, kao i sveukupne situacije u koju nad dovodi androcentrični pogled na svijet, posebno analizira feministička teoretičarka Šarlot Perkins Gilman u dijelu iz 1911. godine. Treba napomenuti da je androcentrični koncept jasno uobličio sociolog Lester Vard 1903. godine, koji je naglasio da je svijet jednostavno stvoren za muškarce i prema muškarcima, a žena da nema reproduktivnu ulogu koja omogućava održanje ljudske rase, zapravo bi bila „nevažan dodatak" ("unimportant accessory").

Diskriminacija žena - prema CEDAW-u „označava svaku razliku, isključenje ili ograničenje u pogledu pola, što ima za posljedicu ili cilj da ženama ugrozi ili onemogući priznanje, ostvarenje ili vršenje ljudskih prava i osnovnih sloboda na političkom, ekonomskom, društvenom, kulturnom, građanskom ili drugom polju, bez obzira na njihovo bračno stanje, na osnovu ravnopravnosti muškaraca i žena". Diskriminacija može biti iskazana u svim segmentima života i prvenstveno je bitno da se prepoznaju diskriminatorske prakse, jasno označe i utvrde načini za njihovo prevazilaženje. Brojni su primjeri, koji pokazuju, da i danas čak i zemljama u kojima su usvojeni brojni zakoni i dokumenti na temelju CEDAW-a i danas možemo govoriti o slučajevima diskriminacija. U zapadnim zemljama dostupnost i pravo na obrazovanja regulisano je zakonom i podsticano od države, ali u slabije razvijenim zemljama i dalje se događa da prije djevojčice nego dječaci neće započeti ili će rano prekinuti školovanje. Glavni razlog za to je, što će se djevojka u ranoj dobi udati i prvenstveno joj je namjenjena uloga majke. U zemljama gdje je ono običajno nadvladava zakonsko i dalje se nerijetko događa kažnjavanje žena ako nisu u dovoljnoj mjeri ispunili očekivanu idealnu sliku svoje patrijarhalne zajednice. U državam, u kojima se čini da je kreiran prostor za jednake šanske svima, i dalje se može zapaziti razlika u zaradama na štetu žena u odnosu na muškarce koji rade istu vrstu posla. Sam diskriminatorski stav još ne znači da će neminovno doći i do dikriminatorskog ponašanja, ali u razvoju i izgradnji demokratskog društva smatra se da je neophodno uticati na samu promijenu stava tako što će se razobličavati stereotipi i predrasude. Promjena svijesti o odnosu muškaraca i žena, te o njihovim ranije izgrađenim rodnim ulogama vodi i ka eliminisanju diskriminacije na temelju pola.

Ekofeminizam - pravac, koji nastaje u okviru „trećeg talasa", i obuhvata analizu i angažovano djelovanje kako protiv dominacije muškaraca nad ženom tako i protiv dominacije nad prirodom. Opšte klimatske promjene, slabo nastojanje država i organizacija na internacionalnom nivou da se u potpunosti suprotstave pukoj težnji za profitom, sve veći rizici s kojima se suočavamo u svakodnevnom životu (npr. pojava novih bolesti) uticali su da u okviru civilnog društva sve glasnije budu oni koji se zalažu za budnost i akciju kada je u pitanju briga o prirodi. Kako je u zapadnoevropskom racionalnom mišljenju bilo svojstveno da uspostavi nadmoć uma nad prirodom, proglašavajući ono prirodno potpuno pasivnim i dajući mu ženska obilježja, neke feministkinje na kraju 20. vijeka počele su upravo insistirati na tom prirodnom. Kako sve više ekološki problemi dolaze u prvi plan, a teško se pronalaze prava rješenja, ekofeministkinje smatraju da su upravo žene tek koje će prije ponuditi prave odgovore zato što su bliže prirodi, što ih je njihov pol oblikovao kao onaj dio čovječanstva koji je bliži rađanju i umiranju, gajenju, čuvanju i brizi. To je ono što ih povezuje i sa njihovim mitskim izvorom i kultom Majke Zemlje. Dio feministkinja kritikuje izraziti ekofeminizam smatrajući da to može biti djelom korak unazad u do sada stečenim pozicijama, dok ekofeministkinje odgovaraju da nisu u pravoj mjeri shvaćene. Potencijal i snaga ekofeminizma pokazuje se najbolje u zemljama Trećeg svijeta koje iako sad nezavisne i dalje se suočavaju sa dominacijom Zapada i iskorišćavanjem prirodnih resursa. Upravo iz tog svijeta jedna je od najpoznatijih predstavnica - indijska fizičarka i feministkinja Vandana Šiva (Shiva), druga poznate ekofeministkinje su: Val Plamvud (Plumwood), Rozmeri R. Ruter (Rosemery R. Ruether), Kerol Adams (Carol Adams).

Emancipacija (žena) - oslobađanje od ropske vlasti ili zavisnosti od pojedinca ili grupe, postati slobodan i jednak u pravima. Tokom istorije ženski pokreti su se prvo posvetili tome da ukažu na koji način su žene potlačene i šta to znači ne samo za njih, već i za cijelo društvo. Sa razvojem modernog društva i države kada se sve više počinje govoriti o pravima porobljenih uopšte i razvijanju svijesti o njihovoj slobodi, borci/borkinje za prava žena ukazali su da potpunog oslobođenja nema, ako se to ne odnosi i na žene. Može se reći da je prvi talaz feminizma prije svega za cilj imao ostvarenje emancipacije. U savremenom društvu, s obzirom na postignute rezultate u pogledu dostizanja ravnopravnosti polova, mnogi smatraju da se danas može govoriti o potpuno emancipovaj ženi i da su time ciljevi ženskih i feminističkih pokreta ispunjeni, te je i njihovo djelovanje nepotrebno. Ranije se ovo kao argument koristilo i u socijalističkim državama, gdje se tvrdilo da su takođe žene dosegle do ravnopravnosti. Iako je u posljednih sto godina jasno uočljiv napredak poboljšanja položaja žene u društvu, te u tu svrhu uvedeni su brojni zakoni i uspostavljeni različiti institucionalni mehanizmi, a dijelom je promijenjena i svijest o tome da žene ne mogu biti marginalizovane, još uvijek se ne može govoriti o ostvaranju potpuno ravnopravnosti.

Feminizam/feminizmi (istorijski razvoj) - organizovano djelovanje i razvijanje teorija koje ukazuju na potlačenost žena i nastojanje da se takav marginalizovan položaj prevaziđe i ostvari ravnopravnost žena i muškaraca. Među feminističkim teoretičarkama i aktivistkinjama česti su sporovi oko preciznog određenja feminizma, s obzirom na specifičnost individualnog ženskog iskustva kao i kulture i regiona iz koga potiču, te fokusiranosti na ostvarenje određenih prava u svojoj zajednici unutar seta ženskih ljudskih prava. Zbog toga, neke od teoretičarki smatraju da se prije može govoriti o feminističkim teorijama i feminističkim praksama u množini, dok su druge protiv oštre podjeljenosti i smatraju da se mora održati jaka veza kako između akademskog istraživanja i djelovanja, feminističke tradicije i savremenih kretanja, tako i između različitih tema i usmjerenja u feminizmu. Prvi talas feminizma je period od 19. do sredine 20. vijeka i obilježen je organizovanjem ženskih pokreta, formulisanjem najbitnijih problema i načina njihovog rješavanja, a u prvom planu su ostvarenje prava na obrazovanje i žensko pravo glasa. Kao kraj ovog perioda, koji je omogući da žene postanu vidljive, da se čuje njihov glas i budu uvažen dio njihovih zatjeva, obično se označava knjigom Simon de Bovoar Drugi pol objavljenom 1949. godine. Od šezdesetih do osamdesetih godina prošlog vijeka razvija se drugi talas feminizma, a prvom planu je politički aktivizam potaknut širim društvenim buntom studentskih pokreta, pacifističkih udruženja, ženskih organizacija. Sa dobijanjem formalnih prava i mogućnošću da skrenu pažnje na svoje specifične probleme nove generacije žena su shvatile da je neophodno da razvijaju polja istraživanja i da pokažu u kojoj mjeri je patrijarhat cijeli jedan sistem koji i dalje nastavlja da reprodukuje ranije uspostavljene odnose muškaraca i žena. Sve veće učešće žena u akademskim programima i naučno istraživačkom radu vodi i ka povećanoj produkciji literature koja se isključivo bavi feminističkim temama, a što otvara i nove debate unutar feminističkih krugova. To je i glavna karakteristika trećeg talasa feminizma koji se razvija od osamdesetih godina 20. vijeka.

Feministički pravci - u sve obimnijoj feminističkj literaturi teško je pronaći jedinstven stav o tome koliko tačno ima i koji su kriterijumima definisanja pravaca u feminizmu. Ovdje se navode samo neki od najčešće spominjanih. Liberalni feminizam je posebno značajan u prvom talasu feminizma, a i danas ima bitan uticaj prije svega u Sjedinjenim Američkim Državama, gdje se obilježava kao reformatorski sa izrazitim stavom za promjenom a ne radikalnim djelovanjem u društvu. Socijalistički/marksistički feminizam se temelje na opštem principu borbe protiv potlačivanja siromašnih i pripadnika/ca nižih klasa. Iako se kod glavnih teoretičara socijalizma i kasnije marksista uglavnom izričito ne govori o položaju žena, mnogobrojne su pripadnice socijalističkih pokreta i teoretičarke koje polaze od zajedničke ideje i napominju da se ne može zanemariti specifičan položaj žene u radničkom pokretu i njeno dvostruko izrabljivanje. Radikalni feminizam je izazivao i izaziva najviše reakcija, kako izvan tako i unutar feminističkog pokreta, a predstavnice ovog pravca ne odstupaju od zahtjeva za potpunim raskrinkravanjem patrijarhalnog obrasca i jačanjem pozicije žene. Mogu se navesti, između ostalih, i: feminizam žena iz crnačke populacije i manjinskih grupa marginalizovanih u razvijenim društvima; ekofeminizam, anarho-feminizam, feminizam psihoanalitičkog usmjerenja, postmoderni feminizam, itd.

Gender kvote - u okviru seta mjere za borbu protiv diskriminacije, kao što je afirmativna akcija, značajan dio predstavlja i uvođenje kvota za povećanje učešća žena u politici. Generalno se smatra da je najniža zahtjevana kvota 30, a da bi idealna bila 50 posto tj. u skladu sa polnom strukturom populacije u državi. Kvote se mogu uvesti unutar političkih partija, na izbornim listama, u određenim tijelima pri ministarstvima, odborima, komisijama i na drugim nivoima. Mjera uvođenja kvota često izaziva debate i suprotstavljena mišljenja. Oni koji su protiv, smataraju da taj način borbe za ravnopravnost nije dobar iz više razloga: to je protiv opšteg principa jednakosti - žena se daje više prava nego muškarcima; formalno su nedemokratske, jer je bitan izbor određene političke opcije a ne pol kandidata; mogu izazvati konflikte unutar partija. Feministkinje i predstavnice ženskog pokreta opravdanje za uvođenje kvota pronalaze u sljedećem: žene su dugo bile diskriminisane, te je ovo neophodna mjera da bi dostigle ravnopravnost; samo veći broj žena u političkim tijelima mogu da se izbore za važna pitanja rodne ravnopravnosti; žene su jednako kvalifikovane kao muškarci, ali uticaj patrijarhalnih obrazaca i dalje ne dopušta da dođu do izražaja u dominantno muškom okruženju. Mnogi kao argumenta ističu da kvote mogu biti nametnute formalno, ali da ne mijenjaju situaciju, što se shvata kao neuspješnost ove mjere. Na taj način se diskriminacija žena i dalje nastavlja. Stvar je u tome što nije dovoljno samo uvesti zahtjev za uključivanjem što većeg broja žena u politiku, već to treba praćeno i dodatnom edukacijom kako cijelog društva, tako i samih žena koje se kandiduju.

Gender mehanizmi (institucionalni) - u najopštijem smislu mehanizmi su sve prakse usmjerene na ostvarivanje jednakosti žena i muškaraca u društvu i ta sveobuhvatnost u opisivanju mehanizama upravo ponekad dovodi do neefikasnosti u radu različitih tijela, organizacija i komisija, jer nemaju jasno formulisano politiku i pravac djelovanja.

Za sprovođenje rodno osvještene politike neophodno je postajanje inistitucionalnih gender (rodnih) mehanizama unutar vlasti - od lokalnog do državnog nivoa. Tako, na primjer, u Bosni i Hercegovini na lokalnom nivo pri skupštinama opština/opštinskim vijećama i kabinetima načelnika/ca su ustanovljene komisije i odbori za gender pitanja, a takođe i na kantonalnom nivou u Federeciji BiH. Na nivou entiteta formirani su gender centri, a na državnom nivou u Vijeću ministara BiH (pri Ministarstvu za ljudska prava i izbjeglice) i Agencija za ravnopravnost polova u BiH. Na nivou Parlamentarne skupštine BiH takođe postoji Komisija za ostvarivanje ravnopravnosti polova u BiH. Gender mehanizmi bi trebalo da pokažu svoju djelotvornost u svim oblastima života od zakonodavstva, obrazovanja, socijalne zaštite i zdravstva, preko rada i zapošljavanja, do medija i politike. To podrazumijeva i dosljedno zalaganje za primjenu zakona o ravnopravnosti polova, aktivnosti u borbi protiv nasilja u porodici (istaživanja, osnivanja sigurnih kuća, uvezivanja različitih institucija u jedinstvenoj akciji pomoći žrtvama nasilja - pravnoj, psihološkoj, finansijskoj), uvodjenje rodne perspektive u obrazovni sistem, koncipiranje rodnih budžeta.

Ginokritika -   unutar feminističkog proučavanja literature stavljanje akcenta na djela koja su napisale žene o ženama i ženskom svijetu. U ranom periodu feminizma bilo je važno ukazati na seksističko i mizogino pisanje autora, koji su i ne poznavajući dovoljno specifičnost ženskog, osmišljavali sliku o ženi prema vlasititoj predstavi zanemarujući žensku stvarnost onakvu kakava ona jeste. Ovakva vrsta kritike je brzo zamjenjena upravo ginokritikom, a kako bi se sada u prvi plan stavilo žensko iskustvo, ženska kultura, bolje sagledali i predstavili različiti oodnosi među ženama. Termin je osmislila Ilejn Šouvolter sedamdesetih godina 20. vijeka u nastojanju da naglasi kako je neophodno da se rad književnica i vrijednost njihovog stvaralaštva sagleda u kontekstu svih specifičnosti koji prate život žene kroz istoriju. Žene ne treba da svoj rad vrednuju samo sredstvima koje je utvrdila tradicija zasnovana na patrijarhalnom principu, već treba da osmisle svoju žensku kulturu.

Homofobija - izricanje stava i djelovanje koje izražava mržnju prema osobama homoseksualne orijentacije. Može biti personalna, interpersonalna, institucionalna i kulturološka. Homofobično reagovanje zasnovano je na predrasudama da su homoseksualne osobe inferiorne i bolesne. Na individiualnom nivou pokazuje se kroz otvoreno pokazivanje neprijateljstva prema osobama, verbalnim i fizičkim zlostavljanjem. U institucijama to se ogleda nejednakim tretmanom i ignorisanjem homoseksualnih osoba. Kulturološka homofobija poznata je i pod nazivom heteroseksizam, a vidljiva je kroz stereotipno prikazivanje osoba koji nisu heteroseksualne orijentacije. Da bi se osudila diskriminacija rodnih i seksualnih manjina Evropski parlament je 2006. godine donio Rezoluciju o homofobiji u Evropskoj uniji.

Javno /privatno - ova podjela je podrazumijevala uspostavljanje jasnije granice između dva svijeta, pri čemu se javno odnosilo na politički prostor i mjesto gdje se donose važne odluke za cijelo društvo, a privatno je bilo skriveno. Tradicionalno, prvim prostorom su dominirali muškaraci, a drugi prostor je takođe bio mjesto iskazivanja njihove moći i jedini prostor određen i predviđen za žene. Zbog toga je ženski aktivizam iz šezdesetih godina 20. vijeka svoje djelovanje vodio pod motom „lično je političko". Upravo između četiri zida stvarala se polje u kojem je bilo sakriveno i nesakcionisano psihičko, fizičko i seksualno nasilje nad ženom; nevrednovan ženski rad; zanemarivanje žene kao ličnosti i njeno svođenje na ulogu majke i domaćice; ekonomska zavisnost. Preispitivanje ove razlike veoma je značajno i za feminističku teoriju i praksu, jer samo dokidanjem glavnom mehanizma na kojem počiva potlačivanje i marginalizovanje žene je moguće ostvariti istinsku ravnopravnost u društvu.

Liberalni feminizam - pravac koji se najčešće povezuje sa prvom razvojnom fazom feminističke teorije i pokreta, a danas je u osnovi najvećeg broja političkih koncepata i praksi kojima se praktično nastoji uspostaviti rodna ravnopravnost. U 18. i 19. vijeku glavni predstavnici su: Meri Vulstonkraft (Mary Wollstonecraft), Herijet Tejlor (Harriet Taylor) i Džon Stjuart Mil (John Stuart Mill). To je vrijeme kada se postavljaju osnovna teorijska uporišta i naglašavaju glavni problemi u borbi za prava žena, a odnose se prvenstveno na zahtjeve za jednako učešće žena u obrazovanju i političkom životu. U SAD posebnu pažnju izaziva knjiga Beti Friden (Betty Friedan) iz 1963. godine pod nazivom Misterija žena u kojoj se pokazuje da u novom razvijenom industrijskom društvu i sa ostvarenim djelimičnim pravom žena ostaje nezadovoljna i još daleko od stvarne ravnopravnosti. Krajem 20. vijeka, sa drugačijih pozicija, ali ostajući pri glavnim postavkama liberalnog feminizmu, o položaju i ulozi žene u društvu govori Naomi Volf, autorka knjige Mit o ljepoti: kako se predstave o ljepoti koriste protiv žena (1990).

Konvencija o ukidanju svih oblika diskriminacije nad ženama (Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women - CEDAW) - jedan od najvažnijih međunarodnih dokument za zaštitu žena usvojen je 1979. godine na Opštoj skupštini Ujedinjenih nacija, a obavezujući međunarodni ugovor postao je 1981. godine kada ga je ratifikovalo više od dvadeset zemalja. Države koje potpišu ovaj dokument obavezuju se na poštovanje i sprovođenje njegovih članova, a glavne odrednice Konvencije osnova su državnih zakona o ravnopravnosti polova, kojima se dalje detaljnije razrađuju mehanizmi za ostvaranje boljeg položaja žena u društvu. Na nivou UN-a formiran je i Odbor koji se bori za elimaciju diskriminacije nad ženama, odgovarajuće tijelo postoji i na nivou Evropske unije, a slični odbori se formiraju i na lokalnim nivoima. Kako bi se pratilo u kojoj mjeri se napreduje u borbi protiv diskriminacije nad ženama svake četiri godine UN-ovom Odboru se podnose izvještaji o stanju u pojediniim zemljama. U prvom dijelu Konvencija je određenje diskriminacije, kaznene odredbe, objašnjenje na koji način se garantuju osnovna ljudska prava i slobode, na koji nači se može boriti protiv stereotipnih polnih uloga i predrasuda, a posebna tema je i prostitucija. Drugi dio obuhvata članove koji se bave političkim i javnim životom, predstavljanjem i pitanjem državljanstva. Treći dio konvencije ukazuje na način eliminisanja diskriminacije žena u obrazovanju, zapošljavanju, po pitanju zdravlja, ekonomskog i socijalnog osiguranja, a poseban član je posvećen ženama koje žive u ruralnim sredinama. Peti dio se odnosi na zakone, te porodični i bračni život. Između ostalog, u preambuli Konvencije se naglašava i sljedeće: „... uvjerene [države članice] da potpuni i svestran razvoj zemalja, blagostanje svijeta i pitanje mira zahtijevaju najveće učešće žena, ravnopravno s muškarcima, u svim sferama života, imajući u vidu veliki doprinos žena blagostanju porodice i razvoju društva, što do sada nije u potpunosti priznato, društveni značaj materinstva i ulogu oba roditelja u porodici i podizanju djece treba smatrati zajedničkom odgovornošću muškaraca i žena i društva u cjelini, ..."

Kvir (engl. queer) - termin koji u jednom označava gej muškarce, lezbejke, biseksualce, transvestite i transeksualce. Izvorno značenje riječ je „čudan", „nastran", „poremećen" i ranije je predstavljalo nešto negativno. Danas je u upotrebi i odrednica kvir teorija, koja objedinjuje rasprave, napise i istraživanja o homoseksualnoj kulturi, mada se ne mora zadržati samo u ovom okviru, jer uključuje i razmatranja različitih oblika seksualnosti uopšte. Kao posebno važna tema ističe se pitanje kvir identiteta, a kvir udruženja u okviru svojih aktivnosti u prvom planu najščešće imaju različite aktivnosti kojima predstavljaju šta sve znači homofobija, do čega može dovesti i zašto se treba boriti protiv diskriminacije koju stvara.

Matrijarhat - termin koji se koristi od 19. vijeka i predstavlja češću korišćenu odrednicu za ginokratiju ili vladavinu žena. Pretpostavka je da je u istoriji prije vladavine patrijarhata postajala takva organizacija društva u kojoj su žene imale svu moć i zasnivao se na matrilinearnosti (srodstvu po ženskoj liniji). Dio teoretičara ne sumnja u postojanje matrijarhata (Bahofen, Engels), dok drugi tvrde da takav oblik organizovanja društva sigurno nije postojao, ali ne odbijaju pretpostavku da je u ranoj istoriji bilo društava koja nisu bila bazirana na izrazito patrijarhalnom modelu (Vesel). U feminističkoj teoriji analiza i tumačenje istorijskih podataka i mitova o patrijarhatu česta je tema i uglavnom se naglašava, da se interpretacije ne mogu zaustaviti na pukoj polarizaciji matrijarhat - patrijarhat, već da je riječ o društvu koje počiva na potpuno drugačijim osnovama, kao što su briga, solidarnost, ravnopravniji odnosi među polovima a ne samo dominacija žena.

Mizoginija - mržnja, neprijateljstvo i nasilje prema ženama samo zato što su žene. Njene manifestacije su jasno uočljive kroz cijelu istoriju kroz filozofske djela, prozu i poeziju, u naučnim radovima, u svakodnevnoj komunikaciji, u religijskim tekstovima i praksi. Žene se prikazuju kao niža i manje vrijedna bića, bivaju ponižene, uskraćuju im se ista prava kao muškaracima, njihovi stavovi se uopšte ne uvažavaju. Mržnja muškaraca prema ženama ne znači da oni ne održavaju nikakve kontakte i odnose sa ženama, moguće je da čak veličaju ulogu žene kao one koja omogućuje produžetak vrste i da posebno naglašavaju važnost majčinske uloge, što se uklapu u sliku patrijarhalno osmišljenog društava. U strahu od gubitka moći i dominantne pozicije istovremeno stalno potiču održavanje starih i novih stereotipa o ženama.

Nasilje nad ženama - može da bude fizičko, psihičko i seksualno, a i danas se pokazuje u svim oblicima u skoro svim društvima, država i kulturama, kako u javnoj tako i u privatnoj sferi. Na Generalnoj skupštini Ujedinjenih nacija 1993. godine, kao dopuna CEDAW-u i ostalim dokumentima kojima se nastoji poboljšati položaj žena, donesena je Deklaracija o ukidanju nasilja nad ženama. Ovdje se jasno određuje da je nasilje nad ženama u porodici i zajednici. U prvom slučaju „uključuje batine, seksualno zlostavljanje ženske djece, nasilje vezano uz miraz, silovanje u braku, sakaćenje ženskih genitalija i druge tradicionalne prakse koje su štetne za žene, nasilje u izvanbračnim zajednicama i nasilje vezano uz iskorištavanje". Na nivou zajednice nasilje se ispoljava kao „silovanje, seksualno zlostavljanje, seksualno uznemiravanje i zastrašivanje na poslu, u obrazovnim ustanovama i drugdje, trgovanje ženama i prisiljavanje na prostituciju". Države koje su potpisnice međunarodnih ugovora i dokumenata i koje su usvojile zakone o ravnopravnosti polova i zakone protiv diskriminacije dužne su da nasilje nad ženama prepoznaju i sankcionišu.

Patrijarhat -   kao istorijska kategorija predstavlja društveno uređenje u kome muškarac u potpunosti dominira i određuje sve odnose, a često se određuje kao suprotnost matrijarhatu. U klasičnoj sociologiji se govori o tradicionalnom, klasičnom i modernom patrijarhatu. Feministička teorija ističe da je riječ o sistemu koji institucionalno provodi potlačivanje žena, te da iako danas ne možemo govoriti o patrijarhalnom društvu kako se ranije određivalo riječ je o sistemu čije elementi u značajnoj mjeri i danas oblikuju život muškaraca i žena. Nastojanje da muškarci sačuvaju privilegije i moć koji su im ranije bile zagarantovane u odnosu na žene i dalje predstavljaju snažne pokretače za održavanje mehanizama koje to obezbjeđuju. Premda je ženama zakonski i formalno uglavnom omogućeno da se obrazuju, rade, glasaju i budu izabrane u organe vlasti, da budu ravnopravne u bračnoj zajednici, i dalje se i u privatnoj i u javnoj sferi pokazuje želja za dominacijom i upravljanjem njenim životom (seksualno uznemiravanje na poslu koje neće biti osuđeno ili sankcionisano, onemogućavanje da napreduju, nasilje u bračnim i izvanbračnim zajednicama, itd.).

Pol (engl. sex) - biološki određene karakteristike ljudskih bića (hromosomi, organi za reprodukciju, građa tijela) na osnovu kojih se razlikuju muškarci i žene. Razlikovanje pola i roda jedna je od ključnih tema feminističke i rodne teorije. Nabrajanje specifičnih obilježja ženskog odnosno muškog pola samo je početna tačka, a najbitnije je utvrditi u kojoj mjeri je društvo tumačeći te razlike dovelo do marginalizovanja i potlačivanja žena. U ovom okviru možemo dalje govoriti o polnoj podjeli koja se prvenstveno zasniva na reproduktivnoj ulozi žene i vodi ka polnoj podjeli rada, o polnim ulogama koji vode kao stereotipno određenim podjelama u društvu uopšte, a što vodi i ka diskriminaciji i nasilju na osnovu pola. Utvrditi sve ono što je patrijarhalni koncept izgradio na polnoj razlici, i u kojim se formama se to pojavljuje, za feministkinje i dalje predstavlja jedan od glavnih zadataka.

Priroda/kultura - jedna od glavnih tema koja se provlači kroz cijelu istoriju u okviru humanističkih i društvenih nauka, a u najkraćem podrazumijeva razlikovanje između onog što je stvoreno i unaprijed utvrđeno, te onog što se stvara razvojem i napretkom društva. Ono prvo je nepromijenjivo, sa određenim okvirima, pasivno, nešto na šta se može djelovati i što se može oblikovati. Kultura je kompleksna tvorevina koja nam pokazuje moć racionalnog, djelujućeg, onog aktivnog, koje nas vodi na principima ideje napretka. Prema patrijarhalnom obrascu priroda i prirodno se povezuje sa ženskim, a kultura sa muškim principom, te se postavljaju u hijerarhijski odnos. Unutar feminističke teorije ovaj odnos se sagledava kao opozicija pol - rod.

Radikalni feminizam - uglavnom se povezuje sa šezdesetim i sedamdesetim godinama 20. vijeka, kada predstavlja najsnažniju struju unutar feminističkog pokreta, a glavni zahtjev je potpuno dokidanje patrijarhalnog sistema koji i dalje ne dozvoljava oslovađanje žena. Da bi se cilj ostvario neophodne su i radikalne mjere, te u tom smislu liberalni feminizam se može smatrati prevaziđenim. Radikalne feministkinje osnivaju grupe, kao što su „Crvene čarape" (Redstockings), i osmišljavaju različite vrste protesta i akcija kojima će pokazati u kojoj mjeri je žena i dalje potčinjena i nije u mogućnosti da se spasi od muškarca koji je fizički zlostavlja ili ne dozvoljava da se ostvari kao ličnosti, od društva koje je i dalje kontroliše ne dopuštajući da upravlja svojim tijelom. Među radikalnim feministkinjama su Robin Morgan, Šulamit Fajerston (Shulamith Firestone), Kejt Milet (Kate Millett). U okviru radikalnog feminizma posebno se ističe važnost stalnog i ponekad beskompromisnog djelovanja, jer mehanizmi patrijarhalnog društva u toj mjeri mogu biti prikriveni, da i pored formalno ostvarenih prava, nastavljaju djelovati stvarajući nove oblike potlačivanja.

Reproduktivna prava - važno dostignuće ženskih pokreta i centralni problem na kome počiva uspostavljanje pravednije pozicije žene u društvu. Jedno od prava koje je ostvareno tek poslije prava na obrazovanje i prava glasa, a daje ženi šansu da i ona odlučuje o svom tijelu. Reproduktivna prava uključuje pravo žena da odlučuje o svom seksualnom životu, o tome da li će se i kada će se odlučiti na trudnoću, da ima pravo na upotrebu kontracepcije i legalan pobačaj ako to odluči.

Rod (engl. gender) - društvena konstrukcija na temelju pola u okviru koje prvenstveno treba da tražimo razloge za potlačenost žena kroz istoriju. Terminologija ustanovljena u engleskom jeziku gdje je jasna uspostavljena distinkcija sex/gender, u drugim jezicima je dijelom stvarala zabune. Bez obzira na to, razlikovanje roda i pola, i brojne analize upravo društveno uslovljene pozicije žene na račun njenih bioloških karakteristika osnova su za brojnih analiza unutar feminističke teorije i uopšte u humanističkim i društvenim naukama. Iako prirodom i rođenjem utvrđene razlike između ženskog i muškog pola, u prvom redu predodređenost žena za rađanje, jasno pokazuju specifičnosti koje utiču i na podjelu uloga u društvu, te uloge su građene u skladu sa patrijarhalnim načelima i postale su dominantnije od bioloških karakteristika. Na osnovu fizičkih karakteristika žena je viđena kao slabija i krhkija, te je to uslovilo i podjelu rada u društvu, koje danas teško da se mogu opravdati s obzirom na napredak tehnike i tehnologije. Selektivna upotreba razultata istraživanja intelektualnih sposobnosti žena i muškaraca, često su i danas osnova za formiranje predrasuda i stereotipa, od kojih je najčešće spominjana intelektualna inferiornost žena. Zadržavanje žena u sferi privatnog, dobrim dijelom bilo je uslovljeno njenom reproduktivnom ulogom, kako se to u potpunosti povezalo sa majčinskom ulogom na koju je padao sav teret roditeljstva, a što je značilo da ona i nema drugu ulogu u društvu. Sve ovo vodilo je ka tome da se ženama onemogući obrazovanje, uvid u politički i javni život, da čak ne odlučuje ni o svom tijelu. O razlici između pola i roda govori već antropološkinja Margaret Mid u svojim istraživanjima iz tridesetih godina 20. vijeka, a sa razvojem feminističke teorije trećeg talasa znatno se povećava broj analiza i rasprava na ovu temu.

Rodno budžetiranje (engl. gender budgeting) -   u okviru razvoja rodno osvještenih politika od posebnog značaja je upravo konkretno integrisanje svih principa, postulata i odluka u vezi sa dostizanjem rodne ravnopravnosti. Ekonomski položaj žene i njena ekonomska nezavisnost je jedan od najvažnijih elemenata koje je vode ka boljoj poziciji u društvu. To ne znači samo formalno obezbijediti mogućnost da se žene školuju i rade, već tokom kreiranja budžeta imati u vidu uzroke diskiriminacije koja opstaje i u savremenoj svijetu. Traženje dodatnog novca ili veće trošenje nije jedini način da se dodijele sredstva ženama ili za specifično ženske potrebe, već se tu radi i o osmišljavanju analiza koji će uticati na pravedniju preraspodijelu postojećih finasijskih sredstava. Prema dokumentima Evropske unije države članice treba sve više da uvažavaju rodnu perspektivu prilikom usvajanja budžeta.

Rodno osvještena politika ili uključivanje rodnog aspekta (engl. gender mainstreaming) - prema definiciji u dokumentima Savjeta Evrope to je „(re)organizacija, unapređenje, razvoj i evaluacija procesa politika, tako da perspektiva gender ravnopravnosti bude inkorporirana u sve politike na svim nivoima i u svim fazama, od strane aktera koji su uobičajeno uključeni u donošenje odluka". Ostvarivanje ravnopravnosti polova ne može se postići pukim izjednačavanjem u zakonskim aktima, već odavno je jasno i da se na institucionalnom nivou mora otići korak dalje, a što podrazumijeva potpuno razumijevanje specifičnosti i razlika svakog pola pojedinačnosti, kao i svijest o tome u kojoj mjeri je rod kao društvena konstrukcija uslovi neravnopravan odnos između muškaraca i žena. Zbog toga, osim već ranije usvojenih mjera i politika neophodno je pristupiti sveobuhvatnom rješavanju ovog kompleksnog problema, kako bi se u skladu s tim mijenjala i struktura društva i time napravio istinski odmak od patrijarhalnog obrasca. Gender mainstreaming nije zamjena za već postojeće mehanizme za ostvarivanje ravnopravnost polova, već nova strategija koja dopunjuje i proširuje raniju praksu. Iako i ova strategija, kao i neke druge institucionalne mjere, može biti podložna formalizovanju i birokratizovanju, njen glavni kvalitet je u tome što se naglašava da je ostvarenje ravnopravnosti briga i zadatak cijelog društva, ne samo ženskih i drugih udruženja, već svih žena i muškaraca.

Rodne/ženske studije - osnivaju se od kasnih šezdesetih godina 20. vijeka. Nastaju i kao programi neformalnog obrazovanja i kao interdisciplinarni studijski programi na univerzitetima, a u okviru njih podučavaju se, istražuju i preispituju sva bitna pitanja i problemi od značaja za ženu i njen položaj u društvu. Kako je riječ o uspostavljanju nove paradigme može se govoriti o specifičnom načinu edukacije i istraživanja koje je zasnovan na interdisciplinarnom pristupu i zahvata različita naučne oblasti. Naglasak je na ženskom iskustvu, pristupu tradicionalnim temama sa ženskog i uopšte rodnog aspekta, razotkrivanju sterotipa i predrasuda, podizanju svijesti o ženskim pravima i mogućnostima njihove praktične primjene. Polaznici/e stiču saznanja o istoriji i razvoju ženskog pokreta, feminističkim teorijama, o novim metodama istraživanja, pravnim mehanizmima koji su kreirani i uspostavljeni za ostvarenje ravnopravnosti žena i muškaraca, feminističkoj etici i epistemologiji, ponovo u centar vraćaju nepravedno marginalizovane žene koje su dale značajan doprinos u nauci, umjetnosti i drugim oblastima života. Dok ženske studije prvenstveno zadržavaju naglasak na specifičnost ženskog, ostaju čvršće vezane za samoosnaživanje žena i aktivizam, rodne studije naglasak stavljaju na istraživanje ovih pitanja u širem kontekstu i promjenu odnosa među polovima u savremenom društvu (tako se, na primjer, osim feminističkih istražuju i teorije maskulinog).

Rodno osjetljivi jezik - naglašavanje potrebe da se jezici mijenjaju u duhu vremena i u skladu sa teorijom jezičke djelatnosti, gdje se naglašava da nisu sve kategorije trajne već se mijenjanju u skladu sa promjenama u društvu. Ukazivanje feministkinja na postojeće diskriminatorske prakse u različitim oblastima nauka, umjetnosti i svim sferama života neminovno znače i preispitivanje upotreba jezika. Zadržavanje na okoštalim principima prikriva i dalje prisutnu dominaciju muškaraca. Ako se ističe da je neophodno da se uvaži žensko iskustvo i ženska kultura da treba da bude iskazano i u jeziku. Primjer, koji najbolje pokazuje u kojoj mjeri još uvijek postoji otporu na putu ostvarivanje potpune ravnopravnosti žena, upravo jesu sporovi oko korišćenja imenica u ženskom rodu.

Sajberfeminizam - razvoj informatičko-komunikacijskih tehnologija (IKT) otvorio je mogućnosti i za otvaranje novih pitanja i problema u okviru feminističke teorije, posebno kada je riječ o identitetu. U okviru ovog pravca može biti riječi uopšte o odnosu žena prema novim tehnologijama (pristup, upotreba, učešća u kreiranju). Sajber prostor putem globalne mreže stvara novo polje djelovanje i uvezivanje ženskih organizacija, omogućava im da stvore okvire u kojima prezentuju feminističke teme i probleme, da se dodatno obrazuju. To je i polje kreiranje novih identiteta i izražavanja kreativnosti. Feminističke teoretičarke koje se ističu u ovom polju: Sadi Plant (Sadie Plant), Feit Vajlding (Faith Wilding). U ovim okvirima posebno je značajna teorija Done Haravej (Donna Haraway) o kiborgu: „Kiborg je kibernetički organizam, hibrid mašine i organizma, tvorevina društvene realnosti i fikcije. Društvena realnost su živi društveni odnosi, naša najvažnija politička konstrukcija, fikcija koja menja svet. Internacionalni ženski pokreti obrazovali su "žensko iskustvo" koje treba da razotkrije ili da otkrije ovaj krucijalni kolektivni objekt. Ovo iskustvo je fikcija i činjenica najvažnije političke vrste. Oslobađanje počiva na obrazovanju svesnosti, imaginativnom zahvatanju, na opresiji, i dakle, na mogućnosti. Kiborg je stvar fikcije i živog iskustva koje menja ono što se krajem dvadesetog veka, shvata kao 'žensko iskustvo'. To je borba na život i smrt, ali granica između naučne fantastike i društvene stvarnosti je optička varka." (Haravej: 1991)

Seksizam - diskriminacija na osnovu pola, zasnovana na stereotipima i predrasudama o ženama i njihovoj ulozi u društvu. Polazi od formiranja stavova koji prvenstveno uključuju pogrešnu predstavu o tome šta bi žena trebala biti i kako se ponašati, a što se pokazuje kao dominantna slika u zajednici i kao takva se promoviše i kroz obrazovanje, institucije, u radnom okruženju. Žena se predstavlja kao manje vrijedan dio društva, ne uzima se u obziri njena cjelokupna ličnost već se njen život ograničava samo na ulogu u reprodukciji i vaspitanju djece. Ne samo muškarci, već i žene koje ne žele biti feministički osvještene, učestvuju u stalnom obnavljanju takvog krivog vrednovanja i zadržavanju neravnopravnih odnosa između žena i muškaraca. Najbolji načini borbe protiv seksističkog izražavanja i djelovanje jeste stalni radn na njegovom razotrkivanju bez obzira na forme u kojima se pojavljuje. Danas je posebno značajno razobličavanje seksističkog pristupa u medijima, s obzirom na njihov značaj i uticaj u svakodnevnom životu, te jee dio aktivnosti feminističkih i ženskih organizacija često vezana i za analizu medijskog sadržaja.

Sestrinstvo - u jednom dijelu feminističke teorije i prakse ovim terminom se obilježava specifičnost ženskih veza i zajedničkog djelovanja u cilju ukidanja potlačenog položaja i ostvaraivanja ženskih prava. Sestrinstvo ne bi trebalo biti ni objašnjavano ni shvaćeno kao nešto što se postavlja nasuprot bratstvu, već služi da se pokaže drugačija forma odnosa zasnovanog na ženskom iskustvu i ženskom pogledu na svijet. Dio feministkinja se opire korišćenju ovog termina, smatrajući da se može govoriti o solidarnosti i zajedničkom djelovanje u ostvarivanju opšteg cilja, ali da postoje razlike koje se ne smiju zanemariti. Termin je posebno bio u upotrebi u drugom talasu feminizma i prije svega je ukazivao na stereotip da žene ne mogu da se udruže i zajedno djeluju. Tako iz brojne feminističke literature ostaju naslovi radikalne feministkinje, književnice i novinarke Robin Morgan koja je svoje tri knjige naslovila: Sestrinstvo je moćno, Sestrinstvo je globalno, Sestrinstvo zauvijek.

Sifražetkinje (fr. suffragettes) - na početku organizovane borbe protiv potlačenog položaja žena jedan od glavnih ciljeva je bilo ostvarenje prava glasa. Dio članica feminističkih organizacija smatrale su da žene neće biti u mogućnosti da promijene svoj položaj ako ne budu i same mogle direktno odlučivati o onima koji će biti na vlasti i same učestvovati u njoj, te je pravo glasa trebalo da bude prvi, glavni i jedini zahtjev, a sve aktivnosti trebali su voditi u tom pracu. Takav cilj nije se mogao ostvariti bez radikalnog beskompromisnog političkog djelovanja, tako da sifražetkinje organizovale nasilne proteste, suprotstavljale se policiji, bile zatvarane, štrajkovale glađu. Pravo glasa prve su dobile žene na Novom Zelandu 1893. godine. Neke od najpoznatijih sifražetkinja su: Emelin, Kristabel i Silvia Pankherst (Emmeline, Christabel and Sylvia Pankhurst), Emili Dejvison (Emily Davison), Meri Ričardson (Mary Richardson), Lukrecija Mot (Lucretia Mott) , Suzan B. Entoni (Susan B. Anthony), Elizabet Kedi Stenton (Elizabeth Cady Stanton), Alis Pol (Alice Paul), Lujza Louson (Louisa Lawson), Kejt Šepard (Kate Sheppard).

Socijalistički/marksistički feminizam - razvija se na temelju marksističke teorije i u okviru radničkih, socijalističkih i socijaldemokratskih udruženja i partija. Flora Tristan, Roza Luksemburg (Rosa Luxemburg), Klara Cetkin (Clara Zetkin), Aleksandra Kolontaj samo su neka od najpoznatijih imena žena koje su smatrale da treba ne samo da se bore za prava radnika i svih ugnjetenih, već da ne smiju da zaborava i na dvostruku potlačenost žena-radnica. Rezultati njihovog djelovanja dijelom su urodili plodom kada su stvorene prve socijalističke države - žene su bile u mogućnosti da odlučuju o kontroli rađanja, omogućeno im je kao i muškarcima besplatno obrazovanje, bile su u prilici da u određenom broju učestvuju u vlasti. Na Zapadu u krugovima lijevo orijentisanih partija feministkinje su smatrale da je neophodno da borbu za prava žena neizbježno treba da povežu sa borbom za pravednije društvo uopšte.

„Stakleni plafon" (engl. glas ceiling) - termin se pojavljuje sredinom osamdesetih godina 20. vijeka u Sjedinjenim Američkim Državama i opisuje situaciju žena koje dostižu samo određeni nivo u karijeri, bez obzira na na vlastite sposobnosti. Statistički podaci jasno pokazuju da je na mjestima koje su više u hijerarhiji i gdje je skoncentrisana veća moć mnogo manje žena nego muškaraca. Nemogućnost potpunog ostvarenja žena na poslu uslovljavaju brojne prepreke kao što su nejednaka plata u odnosu na muškarce, veći zahtjevi, nemogućnost da se usaglasi posao i porodični život, suočavanje sa seksualnim uznemiravanjem i prikrivenom diskriminacijom u različitim oblicima. Kao protivargumenti se obično navode da i same žene nisu u dovoljnoj mjeri zainteresovane za napredak u karijeri i da po prirodi nisu ambiciozne kao muškarci, da su više predoređene za određene vrste poslova (uslužne djelatnosti, zdravstvo, podučavanje na nižim nivoima obrazovanja). Istovremeno, u mnogim državama se podržava formalna ravnopravnost, a da ženama nije obezbjeđeno da se u većoj mjeri posvete obrazovanju i usavršavanju, ako biraju i karijeru i rađanje djece ne omogućuje im se dovoljno dugo porodiljsko odsustvo, socijalna podrška i kasnija pomoć oko djece.

Tehnike i instrumenti rodno osvještene politike - mogu se podijeliti u tri grupe: analitičke, obrazovne, te konsultativne i participativne. Riječ je o klasičnim tehnikama koje se koriste u različitim oblastima, a ovdje su prvenstveno usmjerene ka reorganizovanju postojećih politika unutar lokalnih, državnih i međunardnih institucija i upravljačkih struktura. Njihov glavni cilj da se razotkriju do sada nedovoljno poznati ili naglašeni načini diskriminacije i da se osmisle konkretni načini dostizanja ravnopravnosti u praksi. U prvu grupu mogu se uvrstiti: rodna statistika; istraživanje i prognoze o rodnim odnosima, analiza troškova i korisnosti (prednosti koje donosi rodno budžetiranje za cijelo društvo); istraživački rad (posebno u okviru akademskih institucija i ustanova); kontrolne liste, smjernice i projektni zadaci; monitoring (kontinuirano praćenje i evaluacija postojećih politika). Obrazovne tehnike i instrumenti usmjereni su na podizanje svijesti o rodnoj ravnopravnosti, te na proširenje znanja iz ove oblasti. Ovdje je riječ o početnim i naprednim opštim kursevima, radu eksperata iz ove oblasti koji se povremeno angažuju zavisno od potreba; objavljivanju priručnika i udžbenika; distribuiranju brošura i letaka u javnoj administraciji i javnosti; koncipiranju obrazovnih materijala za upotrebu u školama. Treća grupa tehnika i instrumenata predstavlja najvažniji i najteži rad na prevazilaženju diskriminacije žena, jer upravo ovim praksama treba do kraja sprovesti ciljeve na mjestima gdje se donose najvažnije odluke. Primjena rodne politike bi se tako trebala ostvariti i kroz: radne ili upravne grupe i think-thank organizacije; posjedovanjem dovoljno informacija o onima koji odlučuju (baze podataka i organizacioni dijagrami); organizovanjem konferencija za medije s ciljem upoznavanja dosadašnjih dostignuća i daljih prepreka u ostvarivanju rodne ravnopravnosti; učešćem u raspravama o svim važnim političkim pitanjima. Najvažnije u korišćenju ovih tehnika i instrumenata jeste to, da su dio jedne opšte i jasno određene strategije, jer samo na taj način rezultati rada u pojedinim oblastima vode ka ostvarenju glavnog cilja.

Trgovina ženama/trgovina ljudima (engl. trafficking) - iskorištavanje djevojčica i žena u najčešće u seksualne svrhe. Problem je to koji se, prema podacima, međunarodnih institucija kao što su Ujedinje nacije i mnogih organizacija za ljudska prava, povećava iz godine u godinu i riječ je o organizovanoj krimalnoj djelatnosti. Žrtve uglavnom dolaze iz siromašnih, nerazvijenih ili područja zahvaćenih krizom, ratovima i katastrofama, ali nije rijetkost da žrtve postanu i žene iz razvijenih država. Ovaj problem posebno je bio izražen upravo na prostorima Balkana s obzirom na nedavno ratnu prošlosti i tešku ekononomsku situaciju. Žene žrtve trgovine se drže u ropskom položaju, oduzimaju im se dokumenta, nerijetko su prisiljene na uzimanje narkotičkih sredstava, seksualno i fizički su zlostavljane, podložne su zaraznim i drugim bolestima.

Ženska ljudska prava - u današnjoj pravnoj terminologiji umjesto ranijeg tradicionalnog određenja „prava čovjeka" u upotrebi je sve više termin „ljudska prava". Početak promjena stava, kada je riječ o preciziranju pravne terminologije, pronalazimo u vrijeme usvajanja Opštoj deklaraciji o ljudskim pravima (Generalnoj skupština Ujedinjenih nacija 1948. godine) kada su Elenor Ruzvelt (Eleanor Roosevelt) i predstavnici Komisija za status žena insistirali da se i u samoj upotrebi jezika pokaže svijest o potrebi iskazivanja nediskriminatorskog odnosa prema ženama. Tako je umjesto odrednice „svi su ljudi braća" ("all men") upotrebljen izraz „sva su ljudska bića jednaka" ("all human beings"). U nastojanju da se obezbijedi poštovanje ženskih ljuskih prava period od 1976. do 1985. proglašen je po UN-u Dekadom žena: jednakost, razvoj i mir. Najznačajnijiji rezultat aktivnosti iz tog doba bilo je usvajanje Konvencije o ukidanju svih oblika diskriminacije nad ženama. Na četvrtoj Svjetskoj konferenciji o ženama, koja je održana 1995. godine u Pekingu, usvojena je Platforma za akciju u koje se definišu ključne oblasti djelovanja. To su: siromaštvo, obrazovanje, zdravlje, nasilje, oružani sukob, privreda, odlučivanje, institucionalni mehanizmi, mediji, okolina, djeca, institucionalni i finansijski sporazumi.

Ženski pokret - iako su važna teoretska uporišta, u prvom planu je aktivizam i sprovođenje određenih aktivnosti na lokalnom, državnom ili internacionalnom nivou. Kroz istoriju svakako je najpoznatije djelovanje sifražetskog pokreta od kraja 19. vijeka čiji je glavni cilj bio ostvarenje ženskog pravo glasa, jer su smatrale da tek kad se to dostigne, žene mogu da napreduju u ostvarenju ostalih prava. Tu je i nastojanje žena da istaknu u vrijeme najgorih vremena, kao što je primjer Florens Nejtingel (Florence Nightingale), koja tokom krimskog rata 1854. godine organizuje prvu žensku bolničku službu, i ne samo da omogućuje ženama pristup ovom poslu, već i znatno unapređuju njegu bolesnika i daje veliki doprinos razvoju zdravstva. Nezaobilazno je i podsjetiti se na borba različitih ženskih grupa šezdesetih godina 20. vijeka za sticanje prava žena na kontrolu rađanja. Danas se posebno ističu različita udruženja u borbi protiv trgovine i nasilja nad ženama, a specifičnost djelovanja ženskih grupa u Africi i Aziji je borba protiv genitalnog sakaćenja žena. To je samo jedan dio aktivnosti različitih ženskih organizacija koje u potrazi za ostvaranjem ravnopravnosti primjenjuju različite načine borbe i usmjeravaju se prema različitim ciljevima zavisno od specifičnih vidova ugnjetavanja koje im najviše prijete s obzirom na vrijeme, kulturu i prostor u kome žive.

Literatura